Over Baltische dans
De Baltische landen zijn Estland, Letland en Litouwen. Deze landen liggen aan de Baltische zee en grenzen aan Polen, Wit-Rusland en Rusland.
Deze landen hebben een rijke en levendige cultuur en folklore. Uiteraard horen daar ook volksdansen bij. Nadat Estland, Letland en Litouwen in 1991 weer onafhankelijke landen werden, is deze cultuur herontdekt. In die periode zijn de Baltische dansclubs ontstaan.
Een dansclub is een groep mensen die informeel samen komt om traditionele muziek te maken en te dansen. Het heeft de sfeer van een dorpsfeest met de tradities van 100 tot 150 jaar geleden, maar dan in de huidige tijd. In een aantal steden, waaronder de hoofdsteden Tallinn, Riga en Vilnius, zijn dansclubs. Iedereen kan meedoen!
Video van een dansavond in Letland. Deze video geeft een goed beeld van een dansavond in de Baltische landen. Er worden vooral dansen gespeeld uit Letland, maar ook uit Estland, Litouwen en een enkele dans uit een ander land.
Er wordt gedanst op traditionele muziek, meestal in een twee- of driekwartsmaat. Dit zijn veelal aanstekelijke deuntjes en volksliedjes. Bij elk stuk muziek horen bepaalde dansfiguren. De meeste Baltische volksdansen hebben twee of drie eenvoudige figuren. Ze worden aangeleerd op de dansvloer, simpelweg door mee te doen. Elke keer als je een dans weer doet, word je er beter in.
De dansen worden gedanst door paren (man en vrouw). Een aantal dansen wordt gedaan door twee, drie of vier paren. Ook zijn er dansen die door drietallen worden gedanst, meestal één man en twee vrouwen. Bij een aantal dansen wordt tijdens de dans van partner gewisseld.
Een danspartner ontmoet je ter plekke. Meestal vraagt een man een vrouw voor een dans. Andersom kan en mag ook, al komt dat minder vaak voor. Het is gebruikelijk om na 1 of 2 dansen van danspartner te wisselen. Sommige mensen kiezen er voor om altijd samen te dansen. Dat mag maar hoeft niet. Kortom, Baltische dans is sociale dans!
De Letse groep Tarkšķi tijdens een dansavond in juni 2022. Zij spelen een aantal populaire Letse dansen.
Baltische dans is laagdrempelig, maar niet simpel. Dat maakt het voor zowel beginnende als gevorderde dansers interessant. De basis van de dansen is eenvoudig, maar een betere beheersing van de danspassen en de techniek geeft de mogelijkheid om de details te verbeteren en moeilijkere dansen te doen. Daarnaast zijn er ook dansen waarbij geïmproviseerd wordt, wat ook de nodige vaardigheden vereist. Vooral in Litouwen is vormvrij dansen, zonder vaste figuren, populair.
Over het algemeen worden de meeste dansen gedaan uit het land waar de dansavond plaatsvindt. Maar er worden ook altijd dansen uit de andere Baltische landen gedaan.
De muziek wordt live gespeeld door muzikanten. De muziek wordt uit het hoofd gespeeld, of zoals ze zelf wel eens zeggen uit het hart. Soms speelt een muzikant mee met een groep andere muzikanten om een stuk muziek te leren.
Op Baltische traditionele dansavonden kom je iedereen tegen. Van jong tot oud, maar opvallend veel jonge mensen. Van absolute beginners tot zeer ervaren dansers. En uit alle beroepsgroepen.
Naast de dansclubs organiseren ook anderen traditionele dansavonden. Er worden zelfs dansnachten georganiseerd, waarbij letterlijk tot in de ochtend wordt gedanst. De meest populaire dansnacht is Ģikšu Danču Nakts, de dansnacht van Ģikši. Het Letse plaatsje Ģikši heeft nog geen 300 inwoners. De laatste keer dat deze plaatsvond, in januari 2020, waren er meer dan 700 dansers en muzikanten!
Bekendheid in Nederland
Baltische traditionele dansen zoals die in dansclubs en andere sociale dansevenementen worden gedanst zijn in Nederland onbekend.
Sommige Nederlandse volksdansers hebben wel kennisgemaakt met dansen uit de Baltische landen op internationale evenementen zoals Europeade. Het gaat in vrijwel alle gevallen om podiumdansen, in het Lets skatuves dejas genoemd.
Podiumdansen zijn zeer populair in de Baltische landen. Deze worden gedaan door dansgroepen die optredens verzorgen. Een mogelijke verklaring voor de populariteit van de podiumdansen is het feit dat deze tijdens de bezetting door de Sovjet-Unie ook gedaan mochten worden. Alleen al in Letland, een land met nog geen 2 miljoen inwoners, zijn al meer dan 700 dansgroepen. De concerten die deze groepen geven zijn vaak indrukwekkend, bijvoorbeeld deze: https://www.youtube.com/watch?v=HqnscOdOIhc.
Podiumdansen zijn echter een totaal andere vorm van dans dan de traditionele dansen. Ze zijn complex en worden gedaan om toeschouwers te vermaken. Het is niet de bedoeling dat de toeschouwers mee gaan doen. Dat is een groot verschil met de dansclubcultuur, waar juist iedereen mee kan doen. Podiumdansen worden vaak onterecht aangemerkt als volksdansen.